فیلم خاک و مرجان ۱۳۹۱ | در میان خاک و خون، عشق تنها مرجان باقی مانده است!
فیلم خاک و مرجان 1391 فیلمی سینمایی در ژانر درام اجتماعی و جنگی (افغانستان) به کارگردانی سید مسعود اطیابی، نویسندگی پانتهآ تاجبخش و تهیهکنندگی سید امیر پروینحسینی است که در سال ۱۳۹۱ تولید شده است.
فیلمبرداری این اثر توسط افشین علیزاده و تدوین توسط مستانه مهاجر انجام شده است. این فیلم با ترکیبی از بازیگران افغان و ایرانی از جمله لینا علم، مارینا گلبهاری، رسول ایمان، قادر آریایی و فرزانه نوابی ساخته شده است. خاک و مرجان اولین فیلم سینمایی است که به طور کامل در کابل، پایتخت افغانستان، فیلمبرداری شده و بخشهایی از آن نیز در ایران تصویربرداری گردیده است.
ساخت این فیلم با چالشهای متعددی همراه بود؛ کارگردان در نشست پرسش و پاسخ فیلم، آن را یک «کولاژ تمام عیار» توصیف کرد زیرا بیشتر سکانسهای فیلم در مکانهای مختلف و با شرایط سخت در افغانستان گرفته شده است.
تهیهکننده فیلم نیز اعلام کرد که با وجود قول اولیه معاونت برونمرزی سازمان برای تأمین ۵۱ درصد از هزینهها، در نهایت فیلم با سرمایه شخصی و بخشی از دستمزد عوامل ساخته شده و هزینه آن تا زمان نمایش به ۹۳۰ میلیون تومان رسیده است.
نویسنده فیلم، پانتهآ تاجبخش که خود نیز در نقش اصلی فیلم ایفای نقش کرده، داستان اصلی فیلم را «عاشقانه» توصیف کرده است؛ عشقی که در شرایط فعلی کشور افغانستان پاره پاره شده است.
از مسعود اطیایی معمولا فیلمهای طنز را به یاد داریم اما جالب است بدانید فیلم شرط اول ۱۳۸۸ و فیلم خروس جنگی 1386 را قبل از این و فیلم هتل 1402 را هم در ادامه چندین فیلم طنز پرفروش دیگر ساخته است.
موضوع و داستان کامل فیلم
آمریکا به افغانستان حمله میکند. در گیرودار جنگ، زن قادر کشته میشود. قادر مانده است و غم بیمادری دو دخترش. قادر کابل را تحمل نمیتواند. همهچیز را رها میکند. در یکی از شهرهای مرزی با ایران اقامت میگزیند؛ شغل قاچاقبری را انتخاب میکند.
بعد از چند سال کار کردن با یک قاچاقبر معروف، بار آخر حقوق سالیانهاش را از او میخواهد. اما در بدل حقوق تا سرحد مرگ لت و کوب میشود. شهر را به قصد کابل ترک میکند. قادر میگوید که پول را نیاز دارد تا جشن عروسی دخترش را برگزار کند. وقتی وارد کابل میشود، چیزهای زیادی تغییر نکرده است.
(خطر اسپویل!!!) چهرههای پرگردوخاک، نماد کاملی از شهر خراب کابل است. قادر در طول این سالها بهیاد خانمش زندگی کرده است. او هنوز زن دیگری نگرفته است. پیش از آنکه عروسی دخترش را برگزار کند، مامای قادر زنی را پیشنهاد میکند که شوهرش را از دست داده است.
قادر برای آن زن اتاق مخصوصی در حویلیاش آماده میکند. با دوستان قدیمیاش راهی سفر میشود. در مسیر بازگشت، با کاروانی از نیروهای خارجی روبهرو میشوند که افغانها را اذیت میکنند. قادر پشت تپه میرود. چشمش انبوهی از جسدهایی را میبیند که توسط خارجیان به قتل رسیدهاند. قادر تصمیم دارد تا بعد از عروسی دخترش، خودش نیز زن بگیرد تا از تنهایی رهایی یابد. هر روز به قبرستان میرود تا با قبر همسرش درد دل کند:
«کاش میبودی که عروسی دخترت را میدیدی!» اما آویزه، همسر قادر، نمرده است. او بعد از ربوده شدن توسط نیروهای خارجی، مورد تجاوز قرار گرفته و پسری به نام نصیب به دنیا آورده است. آویزه در روز عروسی دخترش حاضر میشود، اما چادری پوشیده است تا کسی او را نشناسد. وقتی نصیب را صدا میزند، این صدا برای قادر آشنا است و ادامه ماجرا پرده از راز این فیلم برمیدارد.
نقد و بررسی فیلم خاک و مرجان
خاک و مرجان از زمان تولید تا اکران، با جنجالها و حواشی زیادی همراه بوده است. مهمترین بحث پیرامون این فیلم، تغییر محتوای فیلمنامه توسط کارگردان است. پانتهآ تاجبخش، نویسنده و بازیگر فیلم، در مصاحبهای اعلام کرد که در فیلمنامه اولیه، طالبان به عنوان عامل تجاوز و آزار مردم افغانستان معرفی شده بودند، اما کارگردان این داستان را برعکس کرده و خارجیها را به جای طالبان قرار داده است که مردم را آزار و اذیت میکنند.
تاجبخش همچنین از برداشتن نامش از روی فیلم و جایگزینی آن با نام «پانتهآ نجفی» به دلیل اعتراضاتش به تغییرات فیلمنامه انتقاد کرد. یکی از نکات جنجالی دیگر، هزینههای فیلم است که با وجود قول حمایت معاونت برونمرزی سازمان، در نهایت با سرمایه شخصی تهیهکننده و عوامل فیلم ساخته شده است.
از منظر محتوایی، فیلم با نگاهی انتقادی به حضور نیروهای خارجی در افغانستان ساخته شده و تلاش دارد چهره آنها را به عنوان متجاوز تصویر کند. با این حال، برخی منتقدان افغان معتقدند که تصویر ارائهشده از کابل در فیلم، تصویری شکسته و یکسویه است که بیش از ویرانهها را به نمایش گذاشته در حالی که آبادی کابل بسیار بیشتر از خرابیهای آن است. همچنین به نمایش زنان با برقع در تمام صحنهها، در حالی که فرهنگ برقعپوشی در کابل در حال زوال است، از دیگر نقدهای وارد شده به فیلم است.
کارگردان در پاسخ به این نقدها گفته است که هدف از ساخت فیلم، نشان دادن وضعیت واقعی افغانستان و مقابله با تصویرسازی منفی رسانههای خارجی از ایران بوده است. او تأکید کرده است که در افغانستان بر روی تخریب ایرانیها کار میشود و تمامی رسانههای این کشور علیه ایران هستند، بنابراین باید فیلمهایی ساخته شود که واقعیت را به آنها نشان دهد.
بازیگران و هنرپیشه ها
- لینا علم
- مارینا گلبهاری
- رسول ایمان
- قادر آریایی
- فرزانه نوابی
- پانتهآ تاجبخش
اطلاعات و عوامل فیلم سینمایی ایرانی خاک و مرجان ۱۳۹۱
- نام فیلم: خاک و مرجان
- نام انگلیسی: Khak va Marjan
- ژانر: درام اجتماعی، جنگی
- سال انتشار: ۱۳۹۱
- کشور سازنده: ایران
- کارگردان: سید مسعود اطیابی
- نویسنده: پانتهآ تاجبخش
- تهیهکننده: سید امیر پروینحسینی
- مدت زمان: ۸۰ دقیقه
- تاریخ انتشار: ۱۳۹۱
- بودجه: حدود ۹۳۰ میلیون تومان
