فیلم کلوزآپ ۱۳۶۸

فیلم کلوزآپ ۱۳۶۸ | یک دروغ بزرگ، یک حقیقت ماندگار!

کلوزآپ یا «نمای نزدیک» فیلمی ایرانی در سبک درام و رئال به کارگردانی عباس کیارستمی، نویسندگی خود او و تهیه‌کنندگی علیرضا زرین است که در سال ۱۳۶۸ تولید شد. فیلمبرداری این اثر توسط علیرضا زرین‌دست (از برجسته‌ترین فیلمبرداران سینمای ایران) و تدوین توسط خود کیارستمی انجام شده است. این فیلم که توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تولید شده، یکی از نمونه‌های موفق سینمای مستند-داستانی (Docufiction) و واقع‌گرایی محسوب می‌شود که خط داستانی مشخصی را بر اساس یک رویداد واقعی دنبال می‌کند. نکته جالب توجه این است که تمامی بازیگران در نقش اصلی خود بازی می‌کنند و حتی سربازی که سبزیان را در فیلم دستگیر می‌کند، همان سربازی است که واقعاً او را دستگیر کرده بود.

کلوزآپ باعث شناخت بیشتر جامعه غرب از سبک عباس کیارستمی شد و مورد توجه گسترده منتقدان بین‌المللی قرار گرفت. این فیلم در نظرسنجی معتبر نشریه «سایت‌اندساوند» (بنیاد فیلم بریتانیا) در سال ۲۰۱۲ در رتبه چهل و دوم بهترین فیلم‌های تاریخ سینما قرار گرفت و در نظرسنجی سال ۲۰۲۲ این نشریه، در رتبه هفدهم (در لیست منتقدان) و رتبه نهم (در لیست کارگردان‌ها) جای گرفت. همچنین این فیلم در فهرست ۲۵ فیلم برتر غیرانگلیسی زبان تاریخ سینما از نگاه مجله «فار اوت» و در فهرست ده فیلم برتر تاریخ آسیا از سوی جشنواره فیلم بوسان قرار گرفته است. ورنر هرتسوک، کارگردان مطرح آلمانی، «کلوزآپ» را یکی از بهترین فیلم‌های واقع‌گرای سینما دانسته و از آن تقدیر کرده است.

خلاصه و موضوع داستان

حسین سبزیان، به دلیل شباهتش به محسن مخملباف، خود را به خانواده آهن‌خواه به عنوان محسن مخملباف معرفی می‌کند و به بهانه ساختن فیلم به خانه آن‌ها راه می‌یابد. در روز اول، مخملبافِ بدلی از مهرداد، پسر خانواده که به سینما علاقه‌مند است، می‌خواهد در فیلمی که او قصد ساختنش را دارد نقشی به عهده بگیرد و از خانه آهن‌خواه به عنوان لوکیشن استفاده شود. در روز دوم آن‌ها به درخواست مخملباف بدلی صحنه‌های فیلم را تمرین می‌کنند. پدر خانواده که از همان آغاز به سبزیان مشکوک است، به کمک یکی از دوستانش، هویت سبزیان را برملا می‌کنند و روز سوم او را دستگیر و به دادگاه می‌کشانند. پس از بررسی ماجرا و گرفتن تعهد از سبزیان و رضایت خانواده آهن‌خواه، پرونده بسته می‌شود. در روز آزادی سبزیان، محسن مخملباف واقعی به دیدار او می‌رود و هر دو برای دلجویی از خانواده آهن‌خواه به سوی خانه آن‌ها می‌روند.

حسین سبزیان: «اینکه می‌گویند دل‌ها به یاد خدا آرام می‌گیرد دربارهٔ من درست نیست؛ من در سینما آرام می‌گرفتم.»…

مخملباف: «مرد حسابی! من خودم از مخملباف بودن دل خوشی ندارم آن وقت تو خودت را جای من جا می‌زنی!؟»

نقد و بررسی فیلم کلوزآپ

کلوزآپ از زمان اکران خود تاکنون به عنوان یکی از شاهکارهای سینمای جهان و تأثیرگذارترین فیلم‌های تاریخ سینما شناخته شده است. استیون هولدن، منتقد نیویورک تایمز، این فیلم را درخشان و یک شاهکار در سبک سینما وریته قلمداد کرد. نانی مورتی، کارگردان سرشناس ایتالیایی، در سال ۱۹۹۶ فیلم کوتاهی با نام «روز افتتاحیه کلوزآپ» درباره نمایش این فیلم در رم ساخت. مجله کایه دو سینما در سال ۱۹۹۱ این فیلم را به عنوان فیلم پنجم برتر سال معرفی کرد. دنیس لیم و استفن هولدن در لس آنجلس تایمز نوشتند: «این فیلم روایت شیوا و مستقیم با نگاه به روح و روان یک انسان پیچیده به همراه واقعیت اجتماعی و فرهنگی جامعه است.»

کیارستمی در ساخت این فیلم از خلاقیت‌های منحصربه‌فردی استفاده کرد. به عنوان مثال، صحنه دادگاه ترکیبی از فیلم‌برداری واقعی و بازسازی است و زمانی که قاضی دادگاه خارج می‌شود، کیارستمی ۹ ساعت دیگر به فیلم‌برداری ادامه می‌دهد و با سبزیان صحبت می‌کند تا رفتارهایش را جلوی دوربین بازسازی کند. یکی از ماندگارترین لحظات فیلم، صحنه ملاقات سبزیان و مخملباف در پایان فیلم است که کیارستمی به دلیل ناهماهنگی گفت‌وگوی آن‌ها، تصمیم می‌گیرد صدای مکالمه را حذف کند تا تمرکز بر سبزیان (و نه مخملباف) حفظ شود. خود کیارستمی این فیلم را «درباره قدرت عشق» توصیف کرده و معتقد است که جسارت سبزیان در گفتن چنین دروغی، او را به هنرمندی واقعی تبدیل کرده است. این فیلم همچنین در فهرست منتشر شده ایندی‌وایر در کنار آثاری از کوئنتین تارانتینو و مارتین اسکورسیزی در صدر فیلم‌های برتر دهه ۹۰ میلادی قرار گرفت.

بازیگران و هنرپیشه ها

• حسین سبزیان در نقش خودش (شخصیت اصلی، مخملبافِ بدلی)

• حسن فرازمند در نقش خودش (خبرنگار مجله سروش)

• هوشنگ شماعی در نقش خودش

• ابوالفضل آهن‌خواه در نقش خودش (پدر خانواده)

• مهرداد آهن‌خواه در نقش خودش (پسر خانواده)

• نیر محسنی زنوزی در نقش خودش (مادر خانواده)

• محسن مخملباف در نقش خودش (فیلمساز واقعی)

• عباس کیارستمی در نقش خودش (کارگردان)

جوایز و افتخارات

• برنده جایزه فدراسیون بین‌المللی منتقدان فیلم جشنواره فیلم تورین ۱۹۹۶
• برنده دیپلم افتخار و جایزه فیپرشی جشنواره بین‌المللی فیلم استانبول ۱۹۹۲
• برنده جایزه ویژه بهترین فیلم و کارگردانی جشنواره فیلم دان کراکیور ۱۹۹۱
• برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم دانکرک ۱۹۹۱
• برنده جایزه شهری، جایزه مطبوعات و جایزه دانشجویان جشنواره بین‌المللی فیلم دانکرک ۱۹۹۱
• برنده جایزه ویژه هیئت داوران و جایزه آر نقره‌ای جشنواره فیلم ریمینی ۱۹۹۱
• برنده جایزه ویژه منتقدان از جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال ۱۹۹۰
• کاندید جایزه بهترین فیلم‌نامه و بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸
• برنده جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم فجر ۱۳۶۸

اطلاعات و عوامل فیلم سینمایی ایرانی کلوزآپ ۱۳۶۸

• نام فیلم: کلوزآپ (نمای نزدیک)

• نام انگلیسی: Close-Up

• ژانر: درام، مستند-داستانی (Docufiction)، رئال

• سال انتشار: ۱۳۶۸

• کشور سازنده: ایران

• کارگردان: عباس کیارستمی

• نویسنده: عباس کیارستمی

• تهیه‌کننده: علیرضا زرین

• مدت زمان: ۹۸ دقیقه

• تاریخ انتشار: ۱۳۶۸ (ایران)، ۳۰ اکتبر ۱۹۹۱ (فرانسه و کانادا)

• شرکت تولید: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

• شرکت پخش: سلولوید دریمز