فیلم مادیان ۱۳۶۴

فیلم مادیان ۱۳۶۴ | در میان شالیزارهای خاموش، صدای یک مادر بلندتر از همه است!

مادیان فیلمی به کارگردانی و نویسندگی علی ژکان است که در سال ۱۳۶۴ تولید و در ۲۶ آذر ۱۳۶۵ به اکران عمومی رسید. فیلمبرداری این اثر توسط فیروز ملک‌زاده (فیلمبردار آثار مهمی چون «دونده» و «باشو، غریبه کوچک»)، تدوین توسط مهرزاد مینویی و موسیقی آن توسط شریف لطفی ساخته شده است. این فیلم در روستای لفور بورخانی در استان مازندران فیلمبرداری شده و با بازی سوسن تسلیمی، حسین محجوب، فیروز بهجت‌محمدی و عطاءالله زاهد، داستان زنی بیوه را روایت می‌کند که در جامعه مردسالار روستایی برای حفظ عزت و آینده دخترش می‌جنگد.

مادیان در کنار فیلم «دونده» (محصول همان سال) نخستین جوایز خارجی سینمای ایران پس از انقلاب را کسب کردند. این فیلم در نظرسنجی نویسندگان ماهنامه سینمایی «فیلم» به عنوان یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران انتخاب شده است. علی‌رغم استقبال گسترده منتقدان، فیلم در گیشه موفقیتی به دست نیاورد و در میانه‌های جدول فروش سالیانه سینمای ایران قرار گرفت. علی ژکان که فیلمساز بسیار کم‌کاری است و در طول ۳۵ سال تنها ۶ فیلم بلند سینمایی ساخته، هیچ‌گاه نتوانست فیلم دیگری با موفقیت مادیان بسازد، هرچند جایگاه ویژه این اثر در سینمای ایران همواره پابرجا مانده است.

خلاصه و موضوع داستان

داستان در روستایی در مازندران اتفاق می‌افتد. رضوانه (سوسن تسلیمی) زن بیوه‌ای است که چهار فرزند کوچک دارد. او بعد از مرگ شوهرش با کار در شالیزار زندگی خود و بچه‌ها را می‌گذراند. در یکی از سال‌ها باران‌های نابهنگام باعث نابودی محصول برنج می‌شود و خانواده در تنگنای شدید اقتصادی قرار می‌گیرد. در همین اوضاع، برادر رضوانه (حسین محجوب) تصمیم می‌گیرد برای جبران خسارت مالی، دختر نوجوان رضوانه به نام گلبوته را به عقد مردی مسن و ثروتمند (فیروز بهجت محمدی) درآورد. این ازدواج به نوعی معامله تلقی می‌شود: در ازای ازدواج دختر، خانواده از بحران مالی بیرون بیاید و یک مادیان (مادیان) به عنوان شیربها دریافت کند. گلبوته اما هیچ تمایلی به این وصلت ندارد. رضوانه که از یک سو تحت فشار معیشتی و خواسته‌های خانواده است و از سوی دیگر نگران آیندهٔ دخترش، در میان این بحران گرفتار شده است.

نقد و بررسی فیلم مادیان

مادیان در زمان اکران خود با جریان مسلط سینمای ایران تفاوت چشمگیری داشت. در دوران‌ای که بسیاری از فیلمسازان شخصیت‌های زن را منفعل و حاشیه‌ای به تصویر می‌کشیدند، علی ژکان در اولین ساخته‌اش – شاید تحت تأثیر سینمای بهرام بیضایی – زنی تنها را به تصویر کشید که در مقابل جبر محیط مردسالار ایستادگی می‌کرد و سعی می‌کرد حق خود و دخترش را از جامعه بگیرد. فیلمنامه مستحکم، توان اجرایی ژکان (که برای فیلمسازی که اولین اثرش را ساخته بود شگفت‌انگیز به نظر می‌رسید) و بازی‌های قدرتمند – در رأس همه، سوسن تسلیمی – تحسین منتقدان را برانگیخت. بیتا میلانی در مجله فیلم نوشت: «محور اصلی داستان فیلم قربانی و وسیله شدن زن در جامعه‌ای مردسالار است.

کارگردان آگاهانه با قرار دادن گلبوته، رضوانه و مادیان در کنار هم می‌خواهد با زبانی نمادین و زیبا مفهوم واقعی مادیان را بنمایاند.» با این حال، برخی منتقدان به پایان‌بندی تحمیلی و حضور شخصیت‌های غیرضروری (مانند مرد گوژپشت و مش باقر) اشاره کردند. جواد طوسی در نقد خود، پایان فیلم را نچسب و اجباری دانست و ابوالحسن داودی نیز به یکدست نبودن لحن فیلم در برخی صحنه‌ها اشاره کرد. با وجود این نقدها، تقریباً تمام منتقدان بر این باور بودند که مادیان اثری برجسته و قابل تحسین است. فیلم علاوه بر پرداختن به مسئله زن در جامعه مردسالار، تأثیر عوامل طبیعی بر اقتصاد روستاها و فقر را نیز به تصویر کشیده و فراتر از محدودیت‌های زمانی و مکانی، به یکی از فیلم‌های ماندگار تاریخ سینمای ایران تبدیل شده است.

بازیگران و هنرپیشه ها

اطلاعات و عوامل فیلم سینمایی ایرانی مادیان ۱۳۶۴

• نام فیلم: مادیان

• نام انگلیسی: Madian (The Mare)

• ژانر: درام اجتماعی

• سال انتشار: ۱۳۶۴

• کشور سازنده: ایران

• کارگردان: علی ژکان

• نویسنده: علی ژکان

• تهیه‌کننده: بنیاد سینمایی فارابی

• مدت زمان: ۱۰۰ دقیقه

• تاریخ انتشار: ۲۶ آذر ۱۳۶۵

• شرکت تولید: بنیاد سینمایی فارابی