فیلم شیر سنگی ۱۳۶۵

فیلم شیر سنگی ۱۳۶۵ | در برابر استعمار، حتی شیرهای سنگی هم بیدار می‌ شوند!

شیر سنگی فیلمی در حوزه تاریخ معاصر و فولکلور به کارگردانی و نویسندگی مسعود جعفری جوزانی است که در سال ۱۳۶۵ خورشیدی تولید و در ۳۱ تیر ۱۳۶۶ اکران شد. فیلمبرداری این اثر توسط محمود کلاری (از برجسته‌ترین فیلمبرداران سینمای ایران)، تدوین توسط روح‌الله امامی و موسیقی آن توسط فریدون شهبازیان ساخته شده است. این فیلم با بازی علی نصیریان، عزت‌الله انتظامی، حمید جبلی، شمسی فضل‌اللهی و عطاءالله زاهد، داستان قتل مشکوک یک سرباز انگلیسی در مناطق بختیاری‌نشین و پیامدهای آن را روایت می‌کند.

شیر سنگی در پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (مسعود جعفری جوزانی) و بهترین صداگذاری (اسحاق خانزادی) شد و در شش رشته دیگر (بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول مرد، بهترین موسیقی متن، بهترین تدوین و بهترین فیلمبرداری) نامزد دریافت جایزه گردید. این فیلم اولین و تنها فیلمی است که منتقدان به آن لقب «وسترن ایرانی» داده‌اند و در زمره آثار ضداستعماری سینمای ایران، اثری درخشان و به‌یادماندنی محسوب می‌شود. متأسفانه این سبک و سیاق در سینمای ایران تداوم نیافت و «شیر سنگی» به عنوان یک تجربه منحصربه‌فرد در تاریخ سینمای ایران باقی ماند.

فیلم شیر سنگی ۱۳۶۵

خلاصه و موضوع داستان

در خلاصه داستان فیلم شیر سنگی چنین آمده است که داستان فیلم از قتل مشکوک یک سرباز انگلیسی در کنار لوله‌های نفت مناطق بختیاری‌نشین شروع می‌شود و با انگشت اتهام بسوی «کوهیار» فرزند سرکردهٔ طایفه که چادرنشین و گله دار هستند ادامه می‌یابد. به اصرار انگلیسی‌ها و با پا درمیانی خان قلعه نشین، کشمکش برای جلب او ادامه پیدا می‌کند. کوهیار خود را معرفی کرده و دستگیر می‌شود. هنگام نجات کوهیار توسط علی یار و هم رزمانش جنگی مسلحانه بین بختیاری‌ها و قشون دولتی درمی‌گیرد که به مرگ علی یار و قتل عامری توسط پسر نامدار خان می‌انجامد. در سکانس پایانی فیلم نامدار خان که علی یار را مرده می‌یابد بسیار متأثر می‌شود. او می‌گوید که بر آرامگاه وی شیر سنگی قرار خواهد داد.

علیار: اسب همو اسبه، تفنگ همو تفنگه، اما مرد همو مرد نیست.

نقد و بررسی فیلم شیر سنگی

شیر سنگی در زمره آثار ضداستعماری سینمای ایران، اثری درخشان و تأثیرگذار است که متأسفانه تداوم نیافت. فیلم با صدای دردمند زنی در ابتدای تیتراژ آغاز می‌شود که می‌گوید: «گفتن نفت طلای سیاهه. اما از وقتی اجتبی پا اینجا گذاشت ما که غیر سیاهی ندیدیم.» این دیالوگ، بیانیه همه کسانی است که زیر چکمه‌های استعمار پامال شدند. یکی از ماندگارترین سکانس‌های فیلم، گفت‌وگوی آعلی‌یار (علی نصیریان) و نامدارخان (عزت‌الله انتظامی) درباره حضور انگلیسی‌ها در منطقه است.

در این سکانس، آعلی‌یار به نامدارخان که به مذاکره و سازش با انگلیس دل بسته، می‌گوید: «از وقتی پای اجنبی اینجا باز شد نان‌مان از دستمان رفت. ایل روز به روز خوارتر شد. حکومت هم چماق‌دار اجنبی شده چوب به کله‌مان می‌کوبه.» در مقابل، نامدارخان پاسخ می‌دهد: «آدمی گاهی باید سر خم کنه که سقف بالا سرش باشه نون به سفره‌اش باشه.» این سکانس گویای همه ناگفته‌ها درباره استعمار و تأثیر آن بر جوامع بومی است و بازی حیرت‌انگیز نصیریان و انتظامی در کنار کارگردانی به‌یادماندنی جعفری جوزانی و فیلمبرداری محمود کلاری، آن را به یکی از ماندگارترین سکانس‌های سینمای ایران تبدیل کرده است. انگلیسی‌های فیلم به بهای ناچیز کشته شدن سربازشان، میان ایل بختیاری اختلاف انداختند و در پایان جز خون ایل بختیاری به زمین ریخته نشد و انگلیس با ناامن جلوه دادن منطقه، بار سنگینی بر دوش حکومت خود فروخته وقت تحمیل کرد و با بردن نفت بیشتر، غرامت خون سرباز خود را گرفت.